Nikos Gatsos / Νϊκος Γκάτσος

Nikos Gatsos


How much I loved you, I alone know it
I who once touched you with the eyes of the Pleiades
And with the mane of the moon I embraced you and we danced in the
summer meadows
on the mowed reeds and together we ate the clover which had been cut
Big black sea with so many pebbles all around on the neck so many colored
precious stones in your hair.

A ship comes onto the shore, a rusted treadmill groans
A tuft of blue smoke in the rosiness of the horizon
Just the same as the wing of the crane which tears
Armies of swallows wait to tell the brave ones their welcome
Arms are lifted up, naked, with anchors incised in the armpit
The shouts of children are confused with the warbling of the west wind
Bees go in and out of the nostrils of the cows
Kerchiefs from Kalamata wave in the air
And a faraway church bell dyes the sky with indigo
Like the voice of some gong traveling among the stars
So many centuries gone
From the soul of the Goths and the domes of Baltimore
And from the lost Hagia Sofia the great monastery.
But atop the high mountains who might they be, those who watch
With unruffled gaze and serene face?
What conflagration is echoed by this dust in the air?
Is the month of Kalivas at war with the month of Brave John?
Maybe the Germans got caught up in enmity with the people of Mani?
Neither Kalivas fights nor Brave John;
Nor did the Germans get caught up in enmity with the people of Mani
Towers silently guard a haunted princess
The peaks of cypresses accompany a dead anemone
Calm shepherds sing their morning song with the reed of a linden tree
A thoughtless hunter fires his rifle at the turtledoves
And an old windmill, forgotten by everyone
With a dolphin’s needle sews his rotten sails alone
And comes down from the slopes with the favorable northwest wind
The way Adonis came down the paths of the Chelmos to wish Golfo a good evening.

(Translation: Eva Johanos)


Πόσο πολὺ σὲ ἀγάπησα ἐγὼ μονάχα τὸ ξέρω
Ἐγὼ ποὺ κάποτε σ᾿ ἄγγιξα μὲ τὰ μάτια τῆς πούλιας
Καὶ μὲ τὴ χαίτη τοῦ φεγγαριοῦ σ᾿ ἀγκάλιασα καὶ χορέψαμε μὲς στοὺς καλοκαιριάτικους κάμπους
Πάνω στὴ θερισμένη καλαμιὰ καὶ φάγαμε μαζὶ τὸ κομένο τριφύλλι
Μαύρη μεγάλη θάλασσα μὲ τόσα βότσαλα τριγύρω στὸ λαιμὸ τόσα χρωματιστὰ πετράδια στὰ μαλλιά σου.

Ἕνα καράβι μπαίνει στὸ γιαλὸ ἕνα μαγγανοπήγαδο σκουριασμένο βογγάει
Μιὰ τούφα γαλανὸς καπνὸς μὲς στὸ τριανταφυλλὶ τοῦ ὁρίζοντα
Ἴδιος μὲ τὴ φτερούγα τοῦ γερανοῦ ποὺ σπαράζει
Στρατιὲς χελιδονιῶν περιμένουνε νὰ ποῦν στοὺς ἀντρειωμένους τὸ καλωσόρισες
Μπράτσα σηκώνουνται γυμνὰ μὲ χαραγμένες ἄγκυρες στὴ μασχάλη
Μπερδεύουνται κραυγὲς παιδιῶν μὲ τὸ κελάδημα τοῦ πουνέντε
Μέλισσες μπαινοβγαίνουνε μὲς στὰ ρουθούνια τῶν ἀγελάδων
Μαντήλια καλαματιανὰ κυματίζουνε
Καὶ μία καμπάνα μακρινὴ βάφει τὸν οὐρανὸ μὲ λουλάκι
Σὰν τὴ φωνὴ κάποιου σήμαντρου ποὺ ταξιδεύει μέσα στ᾿ ἀστέρια
Τόσους αἰῶνες φευγάτο
Ἀπὸ τῶν Γότθων τὴν ψυχὴ κι ἀπὸ τοὺς τρούλλους τῆς Βαλτιμόρης
Κι ἀπ᾿ τὴ χαμένη Ἁγια-Σοφιὰ τὸ μέγα μοναστήρι.
Μὰ πάνω στ᾿ ἀψηλὰ βουνὰ ποιοὶ νά ῾ναι αὐτοὶ ποὺ κοιτᾶνε
Μὲ τὴν ἀκύμαντη ματιὰ καὶ τὸ γαλήνιο πρόσωπο;
Ποιᾶς πυρκαγιᾶς νά ῾ναι ἀντίλαλος αὐτὸς ὁ κουρνιαχτὸς στὸν ἀγέρα;
Μήνα ὁ Καλύβας πολεμάει μήνα ὁ Λεβεντογιάννης;
Μήπως ἀμάχη ἐπιάσανεν οἱ Γερμανοὶ μὲ τοὺς Μανιάτες;
Οὐδ᾿ ὁ Καλύβας πολεμάει κι οὐδ᾿ ὁ Λεβεντογιάννης
Οὔτε κι ἀμάχη ἐπιάσανεν οἱ Γερμανοὶ μὲ τοὺς Μανιάτες.
Πύργοι φυλᾶνε σιωπηλοὶ μία στοιχειωμένη πριγκίπισσα
Κορφὲς κυπαρισσιῶν συντροφεύουνε μία πεθαμένη ἀνεμώνη
Τσοπαναρέοι ἀτάραχοι μ᾿ ἕνα καλάμι φλαμουριᾶς λένε τὸ πρωινό τους τραγούδι
Ἕνας ἀνόητος κυνηγὸς ρίχνει μία ντουφεκιὰ στὰ τρυγόνια
Κι ἕνας παλιὸς ἀνεμόμυλος λησμονημένος ἀπ᾿ ὅλους
Μὲ μία βελόνα δελφινιοῦ ράβει τὰ σάπια του πανιὰ μοναχός του
Καὶ κατεβαίνει ἀπ᾿ τὶς πλαγιὲς μὲ τὸν καράγιαλη πρίμα
Ὅπως κατέβαινε ὁ Ἄδωνις στὰ μονοπάτια τοῦ Χελμοῦ νὰ πεῖ μία καλησπέρα τῆς Γκόλφως.

Nikos Gatsos (18 December 1911- 12 May 1992)

Poet, lyricist and translator, Nikos Gatsos stands apart in the annals of Greek literature. With only one poetic composition in his career, the excellent and unsurpassed “Amorgos,” which he wrote during the Occupation, he is considered one of our greatest poets.

He was born on December 11, 1911 (according to other sources, on the 30th of April 1915), in Chania Frankovrysis (Lower Asea) Arcadia. He finished elementary school in the village and middle school in Tripoli, where he was initiated in literature and learned foreign languages by himself. Subsequently he moved with his family to Athens, where he studied literature at the University of Athens. In the beginning of the 1930s he published his first poems in the magazine ‘New Origins’ (1931) and ‘Rhythm’ (1933). He already knew English and French rather well and he had studied Palamas, Solomos, traditional songs, as well as the new trends in European poetry.

In 1943 he circulated his poetic composition “Amorgos,” which provoked intense interest and gave him a conspicuous position in the pantheon of Greek poets. It is said that this long poem was written in one night with the system of “automatic writing” which is used by Surrealists in their creative process.

“A memorable work of Modern Greek letters,” said his close friend Manos Hatzidakis of ‘Amorgos,’ “because it contains the deepest sense of Greek tradition, it does not exploit it, and at the same time it contains the European military service of the period between the wars.” With ‘Amorgos’ the first cycle of Greek hyperrealism closes and is fulfilled, which had begun with Nikita Ranto, early Elytis, Embiriko and Engonopoulo.

From then until his death, Gatsos published only three poems: ‘Elegy,’ (1946), “‘The Knight and Death,’ (1947), and the’Song of the Old Time’ (1963.) His lyric vein he poured into the words of songs, often abolishing the boundary between poetry and songwriting. His work is impressive both in its quantity and its quality. Mikis Theodorakis, Manos Hatzidakis, Stavros Xarhakos, Dimos Moutsis, Loukianos Kelaidonis and other composers put melodies to his verses, which were sung by popular singers and became big hits. . . His translation work is also important, which also was tested by the stage. He translated for the National Theater, the Theater of Art and the Popular Theater [ works of ]..Federico Garcia Lorca. . .August Strindberg. . . Eugene O’Neill. . . Lope de Vega . . .[and] Tennessee Williams.

Νϊκος Γκάτσος
(8 Δεκεμβρίου 1911 – 12 Μαΐου 1992)

Ποιητής, στιχουργός και μεταφραστής, ο Νίκος Γκάτσος παραμένει μία ξεχωριστή περίπτωση για τα ελληνικά γράμματα. Με μία μόνο ποιητική σύνθεση στο ενεργητικό του, την περίφημη και αξεπέραστη «Αμοργό», που έγραψε μεσούσης της Κατοχής, θεωρείται ένας από τους κορυφαίους ποιητές μας.

Γεννήθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1911, κατ’ άλλους στις 30 Απριλίου 1915, στα Χάνια Φραγκόβρυσης (Κάτω Ασέα) Αρκαδίας. Τελείωσε το Δημοτικό στο χωριό του και το Γυμνάσιο στην Τρίπολη, όπου μυήθηκε στη λογοτεχνία και έμαθε μόνος του ξένες γλώσσες. Στη συνέχεια μετακόμισε με την οικογένειά του στην Αθήνα, όπου σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στις αρχές της δεκαετίας του ’30 δημοσίευσε τα πρώτα του ποιήματα στα περιοδικά «Νέα Εστία» (1931) και «Ρυθμός» (1933). Γνώριζε ήδη αρκετά καλά Αγγλικά και Γαλλικά και είχε μελετήσει τον Παλαμά, το Σολωμό, το δημοτικό τραγούδι, όπως και τις νεωτεριστικές τάσεις της ευρωπαϊκής ποίησης.

Το 1943 κυκλοφόρησε την ποιητική του σύνθεση «Αμοργός», που προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον και του χάρισε περίοπτη θέση στο Πάνθεον των ελλήνων ποιητών. Λέγεται ότι το μακρύ αυτό ποίημα γράφτηκε μέσα σε μια νύχτα με το σύστημα της «αυτόματης γραφής», που χρησιμοποιούν οι σουρεαλιστές δημιουργοί. «Μνημειώδες έργο του νεοελληνικού ποιητικού λόγου» χαρακτήρισε την «Αμοργό» ο στενός φίλος του Μάνος Χατζιδάκις, «επειδή περιέχει βαθύτατα την ελληνική παράδοση, δεν την εκμεταλλεύεται, ενώ συγχρόνως περιέχει όλη την ευρωπαϊκή θητεία του Μεσοπολέμου». Με την «Αμοργό» κλείνει και ολοκληρώνεται ο πρώτος κύκλος του ελληνικού υπερρεαλισμού, που είχε ανοίξει με τον Νικήτα Ράντο, τον πρώιμο Ελύτη, τον Εμπειρίκο και τον Εγγονόπουλο.

Από τότε έως τον θάνατό του, ο Γκάτσος δημοσίευσε μόνο τρία ποιήματα: «Ελεγείο» (1946), «Ο Ιππότης και ο θάνατος» (1947) και το «Τραγούδι του παλιού καιρού» (1963). Τη λυρική του φλέβα ο Νίκος Γκάτσος τη διοχέτευσε στους στίχους τραγουδιών, καταργώντας συχνά τα όρια ποίησης και στιχουργίας. Το έργο του είναι εντυπωσιακό σε ποσότητα και ποιότητα. Ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Σταύρος Ξαρχάκος, ο Δήμος Μούτσης, ο Λουκιανός Κηλαηδόνης και άλλοι συνθέτες μελοποίησαν στίχους του, που τραγουδήθηκαν από δημοφιλείς καλλιτέχνες και έγιναν μεγάλες επιτυχίες («Αθανασία», «Της γης το χρυσάφι», «Ρεμπέτικο», «Αρχιπέλαγος», «Πήρες το μεγάλο δρόμο», «Πορνογραφία», «Λαϊκή Αγορά», «Η Μικρή Ραλλού», «Μια γλώσσα, μια πατρίδα», «Αν θυμηθείς τ’ ονειρό μου», «Η νύχτα», «Στον Σείριο υπάρχουνε παιδιά», «Αντικατοπτρισμοί», «Το κατά Μάρκον», «America, America», «Χάρτινο το Φεγγαράκι», «Πάει ο καιρός» κ.ά.).

Σπουδαίο είναι και το μεταφραστικό του έργο, το οποίο δοκιμάστηκε επί σκηνής. Μετέφρασε για λογαριασμό του Εθνικού Θεάτρου, του Θεάτρου Τέχνης και του Λαϊκού Θεάτρου, Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα («Ματωμένος Γάμος», «Το Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα»), Αύγουστο Στρίνμπεργκ («Ο Πατέρας»), Ευγένιο Ο’ Νηλ («Ταξίδι μακριάς ημέρας μέσα στη νύχτα»), Λόπε ντε Βέγκα («Φουέντε Οβεχούνα») και Τενεσί Ουίλιαμς («Λεωφορείο ο Πόθος»).

Thus she sleeps, completely naked
from the collection of poems “Amorgos”
music: Manos Hatzidakis
vocals: Doros Demosthenous
Έτσι κοιμάται ολόγυμνη
στίχοι- Νϊκος Γκάτσος
από την ποιητική συλλογή: Αμοργός
Μελοποίηση: Μάνος Χατζιδάκις
ερμηνεία: Δώρος Δημοσθένους

Έτσι κοιμάται ολόγυμνη
μέσα στις άσπρες κερασιές
μια τρυφερή μου αγάπη,
ένα κορίτσι αμάραντο
σα μυγδαλιάς κλωνάρι.

Με το κεφάλι στον αγκώνα της
γερτό και την παλάμη πάνω στο φλουρί της
πάνω στην πρωινή του θαλπωρή
όταν σιγά σιγά σαν τον κλέφτη,
από το παραθύρι της άνοιξης
μπαίνει ο αυγερινός να την ξυπνήσει!

Έτσι κοιμάται ολόγυμνη
μια τρυφερή μου αγάπη

see also / να δείτε επίσης

Chrysanthos (Theodoridis) [traditional/folk music] / Χρύσανθος (Θεοδωρίδης)

Mother of mine, Mother

Christodoulos Halaris [traditional/folk music] / Χριστόδουλος Χάλαρης

The florins

Grigoris Bithikotsis- Rebetika [rebetika] / Γρηγόρης Μπιθικώτσης

Misty eyes

Stavros Xarhakos [rebetika] / Σταύρος Ξαρχάκος

The agency
My motherland, Greece
Now and forever
We who remained
Misty eyes

Yiorgos Andreou [composer] / Γιώργος Ανδρέου

Letter to Mr. Nikos Gatsos

Hatzidakis/Gatsos [composers] / Χατζιδάκις/Γκάτσος

The ballad of the houri
The drunken ship
Elladografia/Representation of Greece
The Holy Virgin of Patission
John the murderer
Little Rallou
Look me in the eyes
The star of the north
Where are they taking the boy?

Yiorgos Hatzinasios [composer] / Γιώργος Χατζηνάσιος

The eleventh commandment

Lena Platonos [composer] / Λένα Πλάτωνος

Paper moon

Mikis Theodorakis [composer] / Μίκης Θεοδωράκης

The dream became smoke

Katerina Fotinaki [singer-songwriter] / Κατερίνα Φωτεινάκη


Angelique Ionatos [singer-songwriter] / Αγγελική Ιωννάτου

Persephone’s nightmare

Haris & Panos Katsimichas [singer-songwriters] / Χάρης & Πάνος Κατσιμίχας

The journey
There are children on Sirius

Grigoris Bithikotsis [male vocalist] / Γρηγόρης Μπιθικώτσης

Bring me the sea
I planted a heart
Ivory ship
Road by road
With a complaint

Nikos Dimitratos [male vocalist] / Νίκος Δημητράτος

My motherland, Greece

Marios Frangoulis [male vocalist] / Μάριος Φραγκούλης

Οnce upon a time

Vassilis Gisdakis [male vocalist] / Βασίλης Γισδάκης

The journey

Alkinoos Ioannidis [male vocalist] / Αλκίνοος Ιωαννίδης

Holy Thursday

Stamatis Kokotas [male vocalist] / Σταμάτης Κόκοτας

Don’t knock on my door at midnight
In the years of Otto
You took the big road

Vassilis Lekkas [male vocalist] / Βασίλης Λέκκας

Come to me

Ilias Lioungos [male vocalist] / Ηλίας Λιούγκος

An all-saintly one
Gone is the time

Fotis Milios [male vocalist] / Φώτης Μήλιος

For you the one I love

Manolis Mitsias [male vocalist] / Μανώλης Μητσιάς

At the edge of the sky
The days are wicked
I love a goldfinch

Yiannis Poulopoulos [male vocalist] / Γιάννης Πουλόπουλος

The star of the north

Dimitris Psarianos [male vocalist] / < Δημήτρης Ψαριανός

If you remember my dream

Yiorgos Romanos [male vocalist] / Γιώργος Ρωμανός

A sensitive thief

Nikos Xylouris [male vocalist] / Νίκος Ξυλούρης

God placed a mark

Arletta [female vocalist] / Αρλέτα

Now as you are going abroad
You were a child like Christ

Maria Farantouri [female vocalist] / Μαρία Φαραντούρη

The greater wideness of the skies
He was the face of May
(from the poem Amorgos)
Persephone’s nightmare

Dimitra Galani [female vocalist] / Δήμητρα Γαλάνη

The bitterness today
Hasapiko 40
In the memory of the sea
White dove

Giovanna [female vocalist] / Γιοβάννα

If you remember my dream

Aliki Kayaloglou [female vocalist] / Αλίκη Καγιαλόγλου

May I be your world
The song of the lost Sunday

Sotiria Leonardou [female vocalist] / Σωτηρία Λεονάρδου

I’m burning

Melina Mercouri [female vocalist] / Μελίνα Μερκούρη

The prayer of the virgin

Vicky Moscholiou [female vocalist] / Βίκυ Μοσχολιού

Holy Friday
The net
The night
Sleep, brave young man
Today became evening early

Nana Mouskouri [female vocalist] / Νανά Μούσχουρη

Now as you are going abroad
Talk to me
Varkarola (Don’t break down, my friends)

Flery Ntantonaki [female vocalist] / Φλέρυ Νταντωνάκη

John the murderer
Over there in the cloudy stream

Ellie Paspala [female vocalist] / Έλλη Πασπαλά

Once upon a time

Eleni Vitali [female vocalist] / Ελένη Βιτάλη

The net

Margarita Zorbala [female vocalist] / Μαργαρίτα Ζορμπαλά

Persephone’s nightmare

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>